شتابدهنده هاردتک

خروج (Exit) و استراتژی خروج (Exit Strategy) استارتاپ شما چیست؟ (بخش اول: انواع استراتژی­‌های خروج)

بخش اول: انواع استراتژی­‌های خروج

این سوال را به صورت دیگر هم می‌توان پرسید: انتهای مسیر استارتاپی شما کجاست؟

این سوالی است که هر کارآفرین واقعی، هنگام راه‌­اندازی یک کسب و کار جدید، باید از خود بپرسد. در واقع شما باید از همان ابتدا بدانید که هدف نهایی شما از ایجاد استارتاپ چیست؟ شاید برایتان شوکه‌­آور باشد که چطور در روزهای ابتدایی که بزرگ­ترین دغدغه شما شروع فرایند است، می­‌توانیم برای پایان برنامه‌­ریزی کنیم؟! شاید بگویید ما قرار است تمام جان و دل و ذهن و وقت خود را برای استارتاپمان بگذاریم و هیچ وقت حاضر نخواهیم شد که حاصل این همه زحمت را به شخص یا شرکت دیگری بسپاریم…!

حق با شماست، ولی اینجا با یک خطای ذهنی مواجه شده‌­اید. وقتی حرف از Exit می­‌شود، ممکن است ناخودآگاه به این نتیجه برسید که منظور فقط خروج شما از استارتاپ است؛ در حالی که این اصطلاح در بیشتر مواقع به سرمایه­‌گذار شما نسبت داده می­‌شود و نه خود شما! چرا؟ چون منظور از Exit در واقع ” استخراج سرمایه”ای است که توسط سرمایه­‌گذاران به استارتاپ شما اختصاص داده شده است.

هر چقدر استارتاپ شما بزرگ­تر شود، در راندهای سرمایه­‌گذاری بالاتر به سرمایه‌­ی بیشتری احتیاج دارد. به تناسب، سرمایه­‌گذاران چنین سرمایه‌­ای هم انتظار “بازده سرمایه” بالاتری دارند. زیرا وقتی حجم زیادی از سرمایه خود را درون سبد شما قرار می­‌دهند، ریسک زیادی را قبول کرده­‌اند؛ پاداش تقبل چنین ریسکی بالایی، بازده پولی بالاتر است. اما در اینجا به یک مشکل برمی‌­خوریم! دیگر با فرایندها و فعالیت‌­های معمولی استارتاپ، نمی‌­توان به چنین بازده بالایی دست پیدا کرد؛ پس چطور انتظار سرمایه­‌گذاران را برآورده کنیم؟

در کل در بازار استارتاپی ایران، ۵ نوع استراتژی خروج وجود دارد که به بررسی هر کدام می‌­پردازیم:

  • Merger & Acquisition (جذب و ادغام): چنین رویدادی به معنی جذب یا خرید استارتاپ شما، توسط یک شرکت بزرگ­تر است و معمولا یک نوع استراتژی برد-برد حساب می­‌شود؛ زیرا اگر حوزه‌­ی فعالیت دو طرف قرارداد یکسان باشد، برای شما یکسان کردن سبد منابع، صرفه­‌جویی و کاهش هزینه‌­ها را به همراه خواهد داشت. از طرفی برای شرکت بزرگ­تر نیز این روش، نسبت به طراحی و تولید یک محصول جدید، راه سریع­تری برای افزایش درآمد است. به عنوان مثالی از merger ، شرکت X.com ایلان ماسک را در نظر بگیرید که با شرکت Confinity تشکیل PayPal را دادند. برای acquisition هم شاید بهترین مثال خرید Instagram توسط Facebook باشد.

یک قرارداد M&A در اکوسیستم استارتاپی را معمولا می‌توان در یکی از ۵ دسته­‌ی زیر قرار داد:

  • Talent hire (استخدام نیروی انسانی): در واقع همان­طور که از عنوان آن مشخص است، در این نوع acquisition تیم استارتاپی یک خانه‌­ی جدید پیدا می­‌کنند و معمولا علاوه بر محصول خود مشغول کار روی محصول جدیدی برای شرکت خریدار می­‌شوند. در این نوع جذب، تخصص تیم استارتاپی برای خریدار مهم بوده است و شاید توجه چندانی به محصول آنها نداشته باشند.
  • Product gap (خلاء محصول): در این نوع acquisition کمپانی خریدار، به این نتیجه رسیده است که خریدن یک شرکت که در حال حاضر تولیدکننده محصول مورد نظر آنهاست، سریع­تر (و یا ارزان­تر) از آن است که خودشان بخواهند از صفر شروع به ساخت آن محصول بکنند.
  • Revenue driver (افزایش درآمد): خریدن یک استارتاپ با سود مثبت به بهتر شدن وجهه­‌ی ترازنامه­‌ی شرکت خریدار کمک می­کند.
  • Strategic threat (تهدید استراتژیک): نوع acquisitionهایی که در آنها شرکتی که صاحب بخش عظیمی از بازار است و ترجیح می­‌دهد برای حفظ این وضعیت خود، شرکت کوچک­تر را در مراحل اولیه‌­ی رشد خود جذب کند.
  • Defensive move (حرکت دفاعی): اگر شرکت خریدار به این نتیجه برسد که شاید نتواند با یک استارتاپ مقابله کند، سعی می­‌کند آنها را متقاعد کند تا به وی بپیوندند.
  • IPO (عرضه­‌ی اولیه­‌ی سهام): شاید خیلی از بنیان­گذاران یک استارتاپ در خیالات خود همیشه نام شرکتشان را در صفحه­‌ی عرضه­‌ی سهام بورس تصور کنند در حالی که از ابتدای سال ۹۵ تا انتهای بهمن ماه سال ۹۷، فقط بتوان از “آپ” به عنوان یک استارتاپ که IPO انجام داده است یاد کرد (که البته آپ هم یک ماهیت کاملا استارتاپی نداشته است). در واقع فقدان تعداد قبال توجه IPOها یک روند جهانی است. در سال­های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ به ترتییب فقط ۲۱ و ۳۷ IPO در حوزه­‌ی فناوری رخ داده است. در مورد اینکه این روند از چه مشکلاتی حاصل می­‌شود، در بخش سوم مقاله­‌ بیشتر صحبت خواهیم کرد.
  • Cash cow (گاو شیرده): اگر استارتاپ شما در یک بازار کاری نسبتا پایدار، با جریان درآمدی نسبتا ثابت قرار دارد، می­‌توانید کم‌کم سهم سرمایه­‌گذاران را پس داده، کسب و کارتان را به یک شخص قابل اطمینان بسپارید و از باقی­مانده جریان نقدی برای توسعه ایده بعدیتان استفاده کنید؛ فقط به خاطر داشته باشید که یک گاو شیرده باید دائما تغذیه کند تا سالم بماند؛ پس برای چنین استراتژی، لازم است اندکی از سود هر دوره را دوباره به خود کسب­ و کار اختصاص دهید. معمولا برای استارتاپ­‌هایی که با پشتیبانی مالی غیرسازمانی ( یعنی از طریق دوستان و آشنایان و Angelها) تامین سرمایه می­‌کنند، این یک استراتژی کاملا معقول است.
  • Sale (فروش استارتاپ): فرق اساسی این استراتژی با Acquisition در این است که با ترکیب دو شرکت و ایجاد یک شرکت بزرگ­تر یا جدید سر و کار نداریم؛ بلکه شما استارتاپ خود، به همراه تمامی عملیات، فرایندها و امتیازات را به یک نفر جدید می­‌فروشید. این نفر در واقع بنیان­گذار جدید استارتاپ (Founder 2.0) محسوب می­‌شود. معمولا وقتی سراغ این نوع استراتژی می­‌روند که به نظر می­‌رسد فرد خریدار شانس بهتری برای موفقیت استارتاپ داشته باشد ( به دلایل مختلف از جمله تجربیات پیشین، تحصیلات و یا تخصص در حوزه­‌ی خاص). توجه داشته باشید که اگرچه این نوع استراتژی ممکن است زیاد با روحیه­‌ی کارآفرینان سازگاری نداشته باشد، اما می­‌تواند بازده مالی کاملا رضایت‌بخشی ( هم برای بنیان­گذاران و هم برای سرمایه­‌گذاران) به همراه آورد.
  • Liquidate (منحل کردن): همیشه پایان یک کسب­ و کار استارتاپی خوش و خرم نیست! گاهی اوقات بهترین و یا تنها استراتژی خروج برای یک استارتاپ، تعطیل کردن آن و فروش دارایی­‌هاست. از جمله دلایلی که ممکن است کارآفرینان را به این سمت سوق دهد، سقوط شدید بازار، اتفاقی بزرگ در زندگی شخصی و یا خسته­‌کننده شدن کسب­ و کار است. شاید خیلی از کارآفرینان به خاطر هزینه­‌هایی ( مالی و زمانی) که خرج استارتاپ کرده­‌اند از چنین خروجی ابا داشته باشند؛ ولی این­گونه افراد باید هزینه­‌ی فرصت ادامه­‌ی یک کسب و کار ناموفق را در نظر بگیرند.

این­که کارآفرینان از انواع استراتژی­‌های خروج آگاهی داشته باشند به تنهایی کافی نیست؛ رساندن یک کسب ­و کار به مرحله­‌ی خروج فراتر از دستیابی به جریان درآمدی رو به رشد است. در بخش دوم مقاله در مورد این صحبت خواهیم کرد که به طور کلی چه نوع مسائلی را باید از همان ابتدا در نظر بگیرید و در بخش سوم چالش­‌هایی که ممکن است در M&A با آنها روبرو شوید چه هستند.

علی حسن‌نژاد

نظر دهید