شتابدهنده هاردتک

تیم‌سازی و کار تیمی؛ کلید موفقیت استارت‌آپ‌ها

در این مقاله قصد داریم مجموعه‌ای از مباحث مهم در مورد تیم و تیم‌سازی را به صورت فشرده در اختیار شما خوانندگان عزیز بگذاریم؛ از جمله “تفاوت تیم و گروه، موفقیت و اثربخشی یک تیم، مراحل تشکیل تیم و نکات مربوط به تیم‌سازی”

تعریف تیم و مقایسه‌ی آن با گروه

همه‌ی شما حداقل در یک برهه‌ی زمانی زندگیتان عضوی از یک گروه یا تیم بوده‌اید؛ اما آیا واقعا فرق بین این دو مفهوم را می‌دانید؟ آیا شما واقعا عضوی از یک تیم بودید یا گروه؟ شاید اصلا عضوی از یک تیم بوده‌اید و مانند اعضای یک گروه عمل کرده‌اید و یا بالعکس.

تعریف تیم: از تیم تعاریف متفاوتی ارائه شده است اما همه تعاریف دارای ابعاد مشترکی هستند. تیم دارای دو نفر عضو یا بیشتر است که دارای اهداف عملکردی مشخص بوده و همکاری بین اعضاء تیم، لازمه حصول تیم به اهداف موردنظر است. در تعریف تیم سه نکته وجود دارد:

  • حداقل دو نفر بایستی در تیم حضور داشته باشند.
  • اعضا باید به طور منظم تعامل برقرار کنند تا کارهایشان را به صورت هماهنگ انجام دهند.
  • اعضا باید دارای هدف مشترک باشند.

مقایسه تیم و گروه: همان‌طور که اشاره شد، بین این دو مفهوم تفاوت‌های مهمی وجود دارد که شاید دانستن آنها خالی از لطف نباشد. از جمله:

  • درک تیمی: در یک گروه، اعضا فکر می‌کنند که آنها فقط به دلایل اداری یک گروه را تشکیل داده‌اند و مسئولیتی در قبال بقیه‌ی اعضا ندارند. اما اعضای یک تیم استقلال همدیگر را به رسمیت می‌شناسند و درک می‌کنند که اهداف فردی و تیمی تنها با حمایت و کار جمعی به بهترین وجه محقق می‌شود.
  • مالکیت اهداف و ارزش ها: اعضای یک گروه تنها بر کارکرد فردی خود تمرکز دارند، چرا که به اندازه‌ی کافی در تبیین و برنامه‌ریزی اهداف گروهی مشارکت نداشته‌اند. اما در یک تیم، اعضا احساس مالکیت نسبت به شغل و واحد خود دارند، زیرا خود را متعهد به اهداف ارزش محور و مشترکی می‌دانند که در تعریف و استقرار آنها نقش داشته‌اند.
  • خلاقیت و همکاری: در یک گروه، به جای آنکه از اعضا پرسیده شود که بهترین راه حل چیست، به آنها گفته می‌شود که چه کاری باید انجام دهند. به این صورت پیشنهاد دادن و خلاقیت مورد تشویق قرار نمی‌گیرد. اما در یک تیم، اعضا از طریق استفاده از استعداد شخصی، دانش و نوآوری خود، در فعالیت‌ها مشارکت داشته و به تحقق اهداف تیمی کمک می‌کنند.
  • اعتماد: اعضای یک گروه به انگیزه‌های همدیگر بدبین هستند، چرا که از نقش همدیگر در گروه اطلاع کافی ندارند. بیان نظرات یا مخالفت‌ها تفرقه‌انگیز یا غیرمفید تلقی می‌شود. اما در یک تیم، اعضا در فضای اعتماد کار می‌کنند و برای بیان افکار و احساسات خود و همچنین اظهار مخالفت با نظر دیگران تشویق می‌شوند.
  • فهم مشترک: در یک گروه، افراد آنقدر در صحبت کردن محتاط هستند که فهم منظور اصلی آنها مشکل است. اما اعضای یک تیم، صادقانه و روراست پیام خود را منتقل می‌کنند و برای فهم درست طرف مقابل نیز تلاش می‌کنند.
  • رشد فردی: در یک گروه، اعضا به اندازه کافی آموزش دیده‌اند، اما در پیاده‌سازی دانسته‌های خود توسط سایر اعضا و مدیران خود ناتوان هستند. در مقابل، اعضای یک تیم تشویق می‌شوند که دائماً مهارت‌های خود را توسعه و بهبود دهند و از آنها در انجام شغل خود استفاده کنند.
  • حل اختلافات: در یک گروه، اعضا خود را درگیر مناقشات و اختلافاتی می‌بینند که از نحوه‌ی مواجهه‌ی صحیح با آنها اطلاع ندارند. مدیر گروه نیز از مداخله در این امور خودداری می‌کند، تا روزی که اوضاع بحرانی شود و خسارت بزرگی به سازمان وارد آید. اما در یک تیم، اعضا درک می‌کنند که اختلافات، جزئی طبیعی از مناسبات انسانی هستند. از نظر آنها، اختلافات و بروز بحث‌ها، موقعیتی برای رشد افکار و نوآوری‌ها هستند و تلاش می‌کنند تا آنها را به طور سازنده و سریع رفع نمایند.
  • تصمیم گیری جمعی: اعضای یک گروه ممکن است در تصمیماتی که تمام گروه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، مشارکت نکنند. گاهی انطباق و پیروی کردن از رهبر گروه، بیشتر از حصول نتایج مثبت برای آنها اهمیت می‌یابد. اما در یک تیم، همه در اتخاذ تصمیم‌ها مشارکت می‌کنند و در صورت عدم توافق یا در شرایط اضطراری، رهبر تیم حرف آخر را می‌زند.
  • رهبری مؤثر: در یک گروه، اعضا میل دارند در محیطی کار کنند که ساختار مشخص و قواعد سختی برای کارکنان وجود نداشته باشد. رهبران نیز ترجیح می‌دهند به جای سرکشی به امور و صحبت با افراد، آنها را از پشت میز خود هدایت کنند. اما محیط کاری یک تیم ساختاریافته است و هر کس مرزهای خود را می‌شناسد و می‌داند که از چه کسی باید اطاعت کند. رهبر تیم استانداردهای بالا و البته مورد توافق طرفین را تعیین می‌کند و اعضا به طور فعال و با رغبت استاندارها را رعایت کرده و با رهبر خود همکاری می‌کنند.
  • تعهد: اعضای یک گروه تعهد و انگیزه‌ای برای رسیدن به کمال یا کسب افتخار ندارند. سطح کارآیی افراد همیشه متوسط است و تغییر و تحولات اعضای گروه نیز زیاد است. اما در یک تیم، تنها افرادی استخدام می‌شوند که میل به اوج گرفتن و کمال دارند. دیگران لحظه‌شماری می‌کنند تا استخدام شده و وارد تیم شوند. در یک تیم، اعضا در محیطی هماهنگ همکاری می‌کنند و از این موقعیت برای رشد خود نیز استفاده می‌کنند.

عوامل حياتي موفقیت و اثربخشی یک تیم

پيتــرز و كاپنز استدلال كرده‌اند كه تيم‌ها مي‌توانند به شرط تامين نيازهاي عمده خود، موفق باشند. مهمترين اين عوامل حياتی موفقيت عبارتند از:

  • تشويق و پايداری
  • تغيير فرهنگ
  • آموزش
  • حمايت خارجی

ویژگی‌های یک کار تیم اثربخش را نیز می‌توان به صورت ۸ مورد زیر خلاصه کرد:

  • هدف‌ها روشن است
  • تیم استقلال رای دارد
  • رقابت‌ها مثبت است
  • پاداش‌ها مبتنی بر عملکرد است
  • تسهیلات و تجهیزات و آموزش‌ها تداوم دارد
  • اعضا به هم وابسته‌اند و با هم کار می‌کنند
  • همیشه یک نفر نقش رهبری ندارد و مسئولیت بین اعضا می‌چرخد
  • اعضا مراقب یکدیگرند و از هم حمایت می‌کنند
  • اعضا رهبرشان را تشویق و پشتیبانی می‌کنند
  • به موفقیت‌های دیگران و خود اعتماد بسیار دارند

مراحل تشکیل تیم:

شكل‌گيری و توسعه تيم، فرايندی پوياست. بيشتر تيم‌ها خود را دائماً در حال تغيير می‌يابند و ممكن است هرگز به مرحله‌ای ثابت نرسند. اما صاحبنظران معتقدند كه بيشتر تيم‌ها فرايند تكاملی را طي می‌كنند. در این بین مدلی که بیشتر از بقیه مورد توجه و تایید قرار گرفته، مــدل “تــاكمــن” است که بر اساس آن تيم‌هـا چهار مرحله (شكل‌گيری، درگیری، انسجام و بهره‌وری) را طی می‌كنند. استيفن رابينز به فرايند توسعه و تكامل تيم از ديدگاه توكمن مرحله فروپاشی را نيز اضافه كرده كه به نظر می‌رسد مراحل مدل توكمن را كامل ساخته است. اين مراحل عبارتند از:

۱- شكل گيری (Forming): تصور کنید که شما برای انجام یک پروژه انتخاب شده‌اید. شما و افراد دیگر تیم شناخت زیادی از یکدیگر ندارید. بی‌شک شما می‌خواهید با افراد تیم آشنا شوید، بدانید قرار است چه کاری انجام شود و چگونه، برای انجام کار نیاز است چه اطلاعاتی داشته باشید یا به دست آورید. بدون شک چون شما شناختی از افراد ندارید، رفتارتان بسیار مودبانه و شاید بتوان گفت محتاط‌تر خواهد بود. اختلاف نظرتان را درباره مسائل مختلف به ندرت بیان می‌کنید و می‌خواهید کسی را از دست خود آزرده نکنید و به کل بيشتر متكی به كسانی هستید كه به سان “رهبر” ظاهر می‌شوند و کارها را اغلب به صورت انفرادی انجام می‌دهید و شاید خیلی ویژگی‌های دیگر از این نوع؛ این مرحله مسئله و دشواری خاصی ندارد و تیم‌ها به سرعت به مرحله بعدی که کاملا برعکس این مرحله می‌باشد منتقل می‌شوند. از خصوصیات تیم در این مرحله:

  • پنهان ماندن احساسات، نقاط ضعف و اشتباهات
  • انجام وظیفه مطابق با معیارهای تعیین‌شده
  • عدم توجه چندان به ارزشها و نظرهای دیگران
  • فقدان ادراک مدیران

۲- درگیری (Storming): این مرحله بر خلاف مرحله قبل که جو مثبتی وجود داشت، مرحله جر و بحث، گفتگو و اختلاف نظر بین اعضای تیم می‌باشد. در اين مرحله شخصيت‌ها با هم اصطـكاك پيدا می‌كنند، هيچ‌كس به راحتی نكته‌ای را نمی‌پذيرد و از همه مهم‌تر، ارتباطات بسيار كمی اتفاق می‌افتد و هيچ‌كس گوش شنوايی ندارد و بعضی از افراد هنوز تمايلی به گفتگوی آزاد ندارند. سخت‌ترین مرحله بین ۵  مرحله، این مرحله می‌باشد و اگر تیم بتواند از این مرحله با موفقیت عبور کند، اعضاء می‌توانند امیدوار باشند که تیم به احتمال زیاد می‌تواند به مرحله چهارم نیز برسد. در غیر اینصورت تیم به احتمال زیاد از هم خواهد پاشید. خصوصیات تیم در این مرحله به شرح زیر می‌باشد:

  • مطرح شدن مقوله‌های شخصی و اختلاف‌برانگیز
  • گرایش به سمت فردگرایی
  • افزایش توجه نسبت به ارزش‌ها، دیدگاه‌ها و مشکلات سایر اعضای تیم
  • افزایش اختیار تیم، ولی هنوز نه به حدی که به طور یکپارچه و کارآمد عمل کند

۳- انسجام (Norming): بعد از اين دو مرحله، نوبت به هنجارسازی می‌رسد. در اين مرحله زيرگروه‌ها منافع گروهی را تشخيص داده و منازعات گروهی كاهش می‌يابد. هركسی در بيان نقطه نظرات خود احساس امنيت می‌كند و مباحث به راحتی در گروه دنبال می‌شود. در اين مرحله روش‌های كاری وضــــع می‌گردند و گروه آن را به رسميت می‌شناسد. اگر تیم بتواند از طوفانی که در مرحله قبل او را تا حد نابودی تهدید می‌کرد به سلامت عبور کند، می‌تواند در این مرحله روح و شخصیت خود را بدست آورد. به این صورت که اعضاء دیگر خود را به عنوان عضوی از تیم قبول می‌کنند. خواسته‌ها و نظرات شخصی خود را بالاتر از هدف تیم نمی‌دانند. قدرت نقدپذیری خود را بالا می‌برند و البته نقدی که ارائه می‌شود از روی حسادت و غیر‌واقعی نیست. وظایف و نقش افراد به طور دقیق مشخص می‌شود و هر فرد برای رسیدن به هدف مشترک تیم تلاش می کند.

نکته قابل توجهی که در این مرحله وجود دارد و می‌تواند زنگ خطری برای آن باشد، برگشت به مرحله قبل در اثر تغییرات احتمالی در تیم است. شاید تیم بارها بین این دو مرحله حرکت کند. ولی بعد از اینکه به حدی از بلوغ و پختگی برسد می‌توان مطمئن بود که تعداد این تکرار خیلی کم شود و تیم بتواند به سرعت شکل واقعی خود را بیابد. خصوصیات تیم در این مرحله به شرح زیر می باشد:

  • افزایش اعتماد و اطمینان
  • افزایش تفاهم و درک متقابل نسبت به وجود اختلافات
  • مشخص‌تر شدن اهداف و مقاصد
  • جمع‌آوری منظم اطلاعات و تهیه طرحهای کاری

۴- بهره‌وری (Performing): رسيدن به اين مرحله، حد اعلای تكامل كار تيمی است. در اين مرحله تيم سيستمی را وضع می‌كند كه اجازه می‌دهد نقطه نظرها و ديدگاه‌ها آزادانه و بدون رودربايستی مبادله شود و درجه بالايی از حمايت‌های درون‌گروهی براي تصميم‌گيری شكل می‌گيرد. همچنين توان اعضا از «شدن» به «دانستن» تحول يافته و در انجام وظايف ضروري يكديگر را همراهي می‌كنند.

این مرحله، مرحله‌ای است که تیم به بالاترین میزان کارائی و بازدهی خود می‌رسد. تیم برای حرکت خود به سمت هدف دارای استراتژی مشخص شده است. افراد دارای مسئولیت‌پذیری بالایی هستند و برای انجام کارها نیازی به مداخله مستقیم مدیریت ندارند. تصمیم‌ها به صورت جمعی و در یک محیط کاملاً دوستانه و آکنده از احترام گرفته می‌شود. از جمله خصوصیات تیم در این مرحله:

  • افزایش انعطاف‌پذیری
  • درک بهتر اهداف و انتظارات و وظایف
  • به‌کارگیری انرژی همه افراد
  • افزایش اثربخشی کار گروهی
  • حل و رفع اختلافات و تضادها

۵- فروپاشی (Adjourning): در اين مرحله تيم آماده انحلال است. ديگر مبرم‌ترين وظيفه، بالا بردن سطح انجام وظيفه نيست. در عوض، توجه معطوف به پايان دادن به فعاليت‌ها است. در این مرحله کارهای پروژه به اتمام رسیده و گروه آماده می‌شود که پایان موجودیت خود را اعلام کند. در این مرحله کارهای زیر باید انجام شود:

  • تحقق هدف‌های تیم
  • ارزیابی عملکرد تیم و اعضاء آن
  • ثبت و انتقال درس آموخته‌های پروژه و تیم
  • توجه اصلی معطوف به تحویل صحیح نتایج نهایی به مرجع مافوق

نکات پایانی مدل: نكته مهمی كه در مراحل شكل‌گيری تيم می‌توان به آن اشاره كرد، اين است كه تيم‌ها فرايند تكاملی خاص خود را دارند. اين فرايند وقتی كامل می‌شود كه نقش رهبری تيم به موازات بلوغ تيمی از حالت اقتدار‌گرايی به هماهنگ‌كنندگی تغيير يابد. همچنين لازم به توضيح است هميشه تيم‌ها به طور شفاف از مرحله اول به مرحله بعدی نمی‌روند. درواقع در برخی موارد مراحل متعدد، به طور همزمان شكل می‌گيرند. ماندن یک تیم در یکی از مراحل اولیه غیر‌معمول نیست. تیم‌های کاری که سابقه همکاری با یکدیگر را در پروژه‌های دیگر داشته‌اند، می‌توانند مراحل اولیه را تجربه نکنند و یا با سرعت بیشتری از آنها عبور کنند. مدت زمان هر یک از مراحل کار تیمی، بستگی به پویایی تیم، اندازه تیم و رهبری تیم دارد.

تیم‌سازی

هدف از تیم‌سازی، شناسایی اخلاق، رفتار و کردار متفاوت افراد و افزایش اثرگذاری آنها در تیم است. دستیابی به چنین هدفی مستلزم در اختیار داشتن ابزارهای مناسب است که بتواند به طور قابل اعتماد و با خطای کمتر به تشکیل تیم‌های موفق و افزایش اثربخشی آن‌ها یاری رساند. یکی از مهم‌ترین علل عدم کارایی تیم‌ها، ترکیب نامناسب اعضای تیم است. بنابراین مهم‌ترین قدم، قبل از هر اقدامی، ساختن تیمی با ترکیب بهینه‌ای از افراد است که در همکاری با یکدیگر توانا باشند. لازمه‌ی این توانایی وجود تناسب شخصیتی و رفتاری بین اعضای تیم است.

برای فهم و درک این تناسب ابزارهای متعددی وجود دارد از جمله:

  • آزمون شخصیت‌شناسی MBTI
  • آزمون رفتارشناسی DISC
  • الگوی نقش تیمی Belbin

آزمون شخصیت‌شناسی MBTI :MBTI پراستفاده‌ترین ابزار شخصیت‌شناسی در تمام دنیاست به طوری که هر سال بیش از سه و نیم میلیون نفر در سراسر دنیا تیپ شخصیتی خودشان را به کمک پرسشنامه‌ رسمی MBTI شناسایی می‌کنند. مطابق آماری که در وبسایت مجله فوربس منتشر شده، حدود ۸۰ درصد از شرکت‌های مجموعه Fortune 500 برای بهبود روابط میان اعضا و ارتقای کار تیمی در سازمان از این ابزار ( در کنار پرسشنامه‌ها و مدل‌های دیگر) استفاده می‌کنند.

در مدل MBTI مجموعاً شانزده تیپ شخصیتی داریم که هر کس به یکی از این تیپ‌های شخصیتی تعلق دارد. وقتی تیپ شخصیتی درست افراد معلوم می‌شود آن‌ها به بینش جدید و تازه‌ای در مورد خودشان و توانمندی‌هایشان دست خواهند یافت. دانستن تیپ شخصیتی به افراد کمک می‌کند درک بهتری از نحوه کار کردن، مدیریت زمان، حل مسئله، تصمیم‌گیری و مدیریت استرس بر اساس تیپ شخصیتی خودشان به دست آورند.

آزمون رفتارشناسی DISC: تیپ نمای شخصیتی DISC معیاری است برای شناختن و رمزگشایی کردن از رفتار افراد و پیش‌بینی رفتارهایی که به طور معمول از آنها مشاهده می‌شود. این مدل کمک می‌کند که با افراد متفاوت در موقعیت‌های گوناگون موثر و موفقیت‌آمیز تعامل نماییم. شناخت رفتار و تحلیل آن، اولین قدم جهت شناخت خود و شناخت دیگران می‌باشد.

تیپ‌نمای شخصیتی DISC در دنیا به عنوان یکی از معتبرترین ابزارهای ارزیابی، بهبود و توسعه منابع انسانی شناخته می‌شود. بسیاری از سازمان‌ها از این ابزار برای توسعه سازمانی، طراحی و ایجاد تیم‌های کاری موفق، افزایش بهره‌وری کارکنان، بهبود کیفیت محیط کار، کاهش استرس در محیط کار، ارتباطات اثربخش سازمانی، مدیریت تعارضات در محیط کار و بسیاری از مقاصد فردی و سازمانی دیگر استفاده می‌نمایند.

الگوی نقش تیمی Belbin: الگوی نقش تیمی بلین به تدریج تبدیل به شناخته شده‌ترین و پرکاربردترین الگوی روابط تیمی موجود در جهان شده است. این نظریه هم در تیم‌سازی و هم برای اهداف آموزشی به طور گسترده مورد پذیرش و استفاده کسب و کارهای مختلف، موسسه‌های یادگیری و مشاوران مدیریت قرار دارد.

بیش از ۴۰ درصد از ۱۰۰ شرکت برتر یریتانیا و هزاران شرکت بزرگ بین‌المللی در اروپا و استرالیا از این الگو استفاده می‌کنند. در ذهن بسیاری از افراد واژه‌های “تیم بلبین” و “تیم ایده‌آل” یکی شده‎اند. همچنین الگوی بلبین توسط موسسه ملی بهره‌وری آفریقای جنوبی به طور رسمی مورد استفاده قرار گرفته است. اساس نظریه بلبین مبتنی بر آن است که با توجه به ویژگی‌ها و توانایی‌های اعضای یک تیم، می‌توان موفقیت یا شکست آن را پیش‌بینی کرد. در نتیجه، می‌توان با تجزیه و تحلیل نقاط ضعف و ایجاد تغییرات لازم، وضعیت تیم‌های ناموفق را بهبود بخشید.

داستان استارتاپ و تیم سازی چیست ؟

تیم‌سازی در هر کسب و کاری، یک اقدام بسیار مهم است مخصوصا در استارتاپ‌ها. به این دلیل که معمولا استارتاپی‌ها، در روز اول همه توانایی‌ها و دانش کافی برای رشد سریع را ندارند؛ و گاهی لازم است که به طور همزمان بتوانند در چند تخصص کار کنند. مثلا ممکن است لازم باشد که یکی از افراد استارتاپ، مذاکره را بلد باشد؛ یا اینکه لازم است فرد دیگری تقسیم‌بندی کارها را بلد باشد؛ یا دیگری فروش را بلد باشد. حال اگر بخواهیم که تیم‌سازی را تبدیل به گروه کنیم یا اینکه اصلا به تیم‌سازی فکر نکنیم ، باید هر فرد یک استارتاپ ( یا لااقل یک نفر)، بتواند همه کارها را خیلی سریع یاد بگیرد و همه مسئولیت‌ها را به عهده بگیرد.

علی حسن‌نژاد

نظر دهید